Maciej Wielobób

Omówienie i komentarze do "Jogasutr" Patańdżalego

pytania i komentarze: mw@pracowniajogi.pl

Antidotum na cierpienie

Image

Wprowadzenie do studiowania Jogasutr Patańdżalego wraz z omówieniem 4 pierwszych sutr

1. Legenda o Patańdżalim

Jak mówi legenda, pewnego dnia Wisznu oglądał wspaniały taniec Śiwy, leżąc na władcy węży - Adiśeszy, który służył mu za łoże. Wisznu był tak bardzo pochłonięty tańcem Śiwy, że jego ciało zaczęło wibrować w rytm kroków tańca. Ta wibracja sprawiała, że stawał się coraz cięższy i cięższy, tak, że Adiśesza ledwo mógł go utrzymać i w końcu omal się nie przewrócił. Jednakże, gdy taniec zakończył się, momentalnie ciało Wisznu stało się znów lekkie. Zaskoczony Adiśesza zapytał swego pana o to zdumiewające zjawisko. Wisznu wyjaśnił, że wdzięk, piękno i majestat tańca Śiwy wywołały odpowiadające im wibracje w jego własnym ciele, czyniąc je ciężkim. Zdumiony tym Adiśesza zapragnął nauczyć się tańca tak, aby zachwycać swego pana. Wisznu przepowiedział mu, że wkrótce Śiwa obdarzy Adiśeszę łaską napisania komentarza do gramatyki, po czym będzie on mógł poświęcić się doskonaleniu w sztuce tańca.

 

Od szaleństwa do medytacji

Jogasutry Patańdżalego część II

Gdy mówię na temat Jogasutr Patańdżalego, pytania zadawane przez słuchaczy często wskazują, że próby zrozumienia tego traktatu idą w złą stronę. Otóż, najczęściej próbuje się zrozumieć Jogasutry Patańdżalego w sposób intelektualny (za pomocą wnioskowania, ewentualnie refleksji).

W ten sposób nie da się zrozumieć omawianego traktatu, a można jedynie wejść w stan poznania błędnego lub fantazjowania (o jodze), które to poruszenia świadomości dzisiaj omówimy. Jogasutry można zrozumieć tylko w jeden sposób – przez doświadczenie. To znaczy poprzez stałą, nieprzerwaną praktykę i kontrolowanie, jakie są efekty tego działania. Gdy Patańdżali pisze: „Zrób to“, musisz daną rzecz wykonać i sprawdzić w jaki sposób działa i czy pojawia się efekt opisany w sutrach, to jest jedyny sposób „filozofowania“ w jodze. To jest klucz do poznania.

Pułapka ignorancji: 5 uciążliwości

Jogasutry Patańdżalego część III

 

II.3. avidyasmitaragadvesabhiniveśah kleśah
„Niewiedza, egoizm, przywiązanie, awersja i lęk przed śmiercią to uciążliwości.“

avidya – niewiedza, ignorancja, błędne zrozumienie natury rzeczywistości
asmita – egoizm, stan „ja-jestem“, pycha
raga – przywiązanie, pożądanie
dveśa – awersja
abhiniveśah – lęk przed śmiercią, przywiązanie do życia
kleśah – uciążliwości

    
    W sutrze I.5 Patańdżali zauważa: „Jest pięć rodzajów poruszeń świadomości, które mogą być uciążliwe lub nieuciążliwe.“ Rodzi się oczywiście pytanie, co powoduje ową uciążliwość lub brak uciążliwości danego poruszenia świadomości. Otóż Wjasa komentuje to w następujący sposób (Jbh. I.5): „Uciążliwe (klista) [są te zjawiska świadomościowe, które] mają przyczynę w uciążliwościach (kleśa) i sprawiają gromadzenie się złoża karmicznego (karmaśaya)(...).“

 

 

Droga jest prosta - vairagya i abhyasa

Jogasutry Patańdżalego część IV

I.12. abhyasavairagyabhyam tannirodhah
„Poprzez praktykę i nie-przywiązanie poruszenia świadomości mogą być zatrzymane

abhyasa – powtarzana praktyka, ćwiczenie jogiczne
vairagyabhyam – wyrzeczenie, bezpragnieniowość, brak przywiązania
tannirodhah – ich (poruszeń świadomości) zatrzymanie

    W sutrze I.2. Patańdżali wyjaśniał istotę jogi: „Joga jest zatrzymaniem poruszeń świadomości“. W niniejszej sutrze podaje środki do osiągnięcia tego celu – praktykę (abhyasa) i nie-przywiązanie (vairagya).

 

Bez sentymentów

Jogasutry Patańdżalego część V

Bez sentymentów. Przyjaźń, współczucie, dobra wola i obojętność – ścieżki do oczyszczenia umysłu

I.33. maitrikarunamuditopeksanam sukhaduhkhapunyapunyavisayanam bhavanatas cittaprasadanam
„Umysł zostaje oczyszczony poprzez kultywowanie przyjaźni w stosunku do tych, którzy są szczęśliwi, współczucia dla tych, którzy cierpią, dobrej woli w stosunku do osób prawych i obojętności w stosunku do tych, których postrzegamy jako złych.“

maitri – życzliwość, miłująca dobroć, przyjaźń
karuna  – współczucie
mudita – zadowolenie, radość, dobra wola
upeksanam – obojętność, bezstronność, niewzruszoność
sukha – szczęście, wygoda
duhkha – nieszczęście, cierpienie, ból
punya – prawość, prawy, cnotliwy, chwalebny
apunya – nieprawość, nieprawy
visayanam – dotyczący przedmiotu, rzeczy
bhavanatah – rozwijanie, kultywowanie (uczuć, postaw, nawyków)
cittaprasadanam – oczyszczenie umysłu (świadomości empirycznej) 

 

 

Nie bić głową w mur

Jogasutry Patańdżalego, część VI

Nie bić głową w mur – sztuka właściwego działania: kriya joga

II.1. tapassvadhyayeśvarapranidhanani kriyayogah
 „Samodyscyplina, samopoznanie i zupełne poddanie się Bogu stanowi jogę w formie działania“

tapassamodyscyplina, asceza, surowość, gorąco, podjęte zobowiązanie
svadhyaya – samopoznanie, studiowanie, recytowanie, wczytywanie się
IśvaraPan, Najwyższy Bóg, siła wyższa (w jodze klasycznej szczególny Purusza, który nigdy nie był uwikłany w grę Prakriti, por. JS I.24-26)
pranidhanani nakładanie, poddanie (się), abstrakcyjna kontemplacja, głęboka medytacja
kriyayogah – joga w formie działania, joga czynienia

    Gdy przyjrzymy się Jogasutrom zauważymy, że praktyka samodyscypliny, samopoznania i poddania się sile wyższej powtarza się dwukrotnie w różnym kontekście. W aktualnie omawianych sutrach jako kriya joga, a w dalszej części Sadhana Pady jako 3 z 5 nijam (praktyk dyscypliny indywidualnej). Oczywiście powtórzenie nie jest przypadkowe – tu wymienione praktyki mają posłużyć zmniejszeniu uciążliwości (kleśi – negatywnych tendencji) i poprowadzić nas do skupienia jako przygotowanie do zasadniczych praktyk opisanych przez Patańdżalego jako joga ośmioraka (astanga joga), podczas gdy, tapas, svadhyaya i Iśvarapranidhana opisane jako nijama są już elementem zasadniczej praktyki. 

W pałacu luster

Jogasutry Patańdżalego, część VII

W pałacu luster, w wąwozie echa: praktyki dyscypliny społecznej (yama)

II.28. yogańganusthanad aśuddhiksaye jnanadiptira vivekakhyateh
„Poprzez praktykę różnych członów jogi, gdy nieczystości zanikną, rodzi się światło poznania, kulminujące się w poznaniu rozróżniającym.“
II.29. yamaniyamasanapranayamapratyaharadharanadhyanasamadhayo 'stavańgani
„Praktyki dyscypliny społecznej (yama), praktyki dyscypliny indywidualnej (niyama), pozycje (asana), kontrola oddechu (pranayama), wycofanie zmysłów (pratyahara), koncentracja (dharana), medytacja (dhyana) i skupienie (samadhi) stanowią osiem członów (praktykowanych dla osiągnięcia stanu) jogi.“
II.30. ahimsasatyasteyabrahmacaryaparigraha yamah
„Niekrzywdzenie, prawda, niekradzenie, wstrzemięźliwość i nieposiadanie są praktykami dyscypliny społecznej (formami umiaru).“

ahimsa – niekrzywdzenie
satya – prawda
asteya – niekradzenie, niesprzeniewierzanie
brahmacarya – wstrzemięźliwość, oddanie Bogu
aparigraha – nieposiadanie, wolność od chciwości
yama – umiar, zasady dyscypliny społecznej, dyscyplina

Jamę i nijamę Patańdżali wymienia jako początkowe stadia na ośmiorakiej ścieżce jogi nie bez przyczyny. Pamiętajmy, że Patańdżali nie jest moralistą – nie umieścił praktyk o charakterze, jak wydawałoby się, moralnym na początku drabiny jogi ze względu na to, że takie a takie postępowanie jest moralne, dobre czy godne pochwały. Patańdżali rozpoczyna ścieżkę jogi od jamy i nijamy tylko i wyłącznie z racji tego, że właściwa praktyka wymienionych przez niego zasad wywołuje określony stan umysłu praktykującego, wyzwala u niego gotowość do dalszych etapów praktyki. Nie tak dawno, w jednym ze swoich artykułów napisałem wyraźnie, że bez jamy i nijamy praktyka jogi jest pozbawiona kontekstu i... po prostu nie działa.1

 

Oczyszczenie

Jogasutry Patańdżalego, część VIII

Oczyszczenie: praktyki dyscypliny indywidualnej (niyama)

II.32. śaucasamtosatapassvadhyayeśvarapranidhanani niyamah
Czystość, zadowolenie, samodyscyplina, samopoznanie i poddanie się Bogu są praktykami dyscypliny indywidualnej“

śauca – czystość
santosa – zadowolenie
tapas – samodyscyplina, surowość, żarliwość
svadhyaya – samopoznanie, studiowanie
iśvarapranidhana – poddanie się Bogu / sile wyższej, oddanie się Bogu
niyama – praktyki dyscypliny indywidualnej, prawa

Po praktykach dyscypliny społecznej, Patańdżali opisuje praktyki dyscypliny indywidualnej (niyama). Yamy praktykujemy w relacji ja – inni, niyamy – w relacji z samym sobą.

Patańdżali opisuje następujące praktyki niyamy:

  • czystość (śauca),
  • zadowolenie (santosa),
  • samodyscyplina(tapas),
  • samopoznanie(svadhyaya),
  • poddanie się Bogu (iśvarapranidhana).
 
webmaster